...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................................................................................
TÜRKÜLERİMİZ, TÜRKİYE'MİZ-23
DENİZLİ
Hem Akdeniz hem de Ege Bölgesi'nde toprakları bulunan Denizli İli'nin 2007 nüfus sayımı sonucunda il merkezinin nüfusu yaklaşık 500 bini geçmiştir.
Merkez dışında hiçbir ilçe merkezi 30 bini geçmez.
Şimdi kendine özgü şivesi ve ritmiyle rahmetli Özay Gönlüm'ün derlediği bir Denizli türküsü:
HIKKIDIK DUTTU BENİ.
Yaveş yaveş esen seher yeli mi?/Benim gönlüm divane mi deli mi,aman aman aman yar.
Köşelerden melil melil bakarım,/Yoksa bugün ayrılığın günü mü,aman aman aman yar.
Hıkkıdık duttu beni,/Duttu da guruttu beni.(nakarat)
Seni gidi zalımın(gâvırın) gızı,/Gitti de unuttu beni.(nakarat)
Sabahınan eser seherin yeli,/Galemden incedir yarimin beli,aman aman aman yar.
Galk gidelim gara(kömür) gözlüm bur'ladan(buralardan)/Çekilip durmeyor gurbetin hali,
(nakarat) aman aman aman yar.
Gökte uçan bölük bölük durnalar,/Sayamadım içinizden beşini,aman aman aman yar.
Eve vardım nazlı yarim yoğumuş,/Dutamadım gözlerimin yaşını,aman aman aman yar.
(nakarat)
Kerem der ki dağ üstünde dağ olmaz,/Ah çekenin yüreğinde yağ olmaz.
Lokman hekim varsa(gelse) yarem ey'olmaz(iyi)/İlle yarim sarsın benim yaremi.
(nakarat)
MÖ.261-245 yılları arasında kurulmuş olan Denizli İli MS.7.yy.da büyük bir depremle yıkılınca kent bugünkü Kaleiçi yöresine taşınmıştır.Türkler Denizli ve çevresini aldıktan sonra kenti
Lâdik adıyla anmışlardır.Daha sonra Tenguzlu,Tunguzlu adları halk ağzında bugünkü
Denizli adına dönüşmüştür.Denizli denilince akla önce uzun ötüşüyle horozu,20 km. uzaktan bile görünen 160 metre yüksekliğindeki doğa harikası Pamukkale ve bölgenin kültür temsilcisi ünlü türkücü,besteci ve derlemeci Özay Gönlüm gelir.
Şimdi Özay Gönlüm'e ait bir Denizli türküsünü Sümer Ezgü'den dinleyebilirsiniz:
DENİZLİ'NİN HOROZLARI
Tellidir yavrum anam tellidir,tellidir amman./ Denizli'nin horozları bellidir.
Ötüver de gül ibiğim,bir yol ötüver./ Geniş olan gam zamanı değildir.
Asmam çardaktan,suyu bardaktan.
Bir yol öpüver de kocman gız,
İliman yanaktan amanın iliman yanaktan.
Telli gelin,tüllü gelin geliyor geliyor aman,/Ganat açmış tüylerini beliyor.
Ötüver de gül ibiğim,bir yol ötüver,/ Telli gelin tasasından ölüyor.
Asmam yıkıldı,suyu sıkıldı.
Bugün goca gızı görmedim,
Canım sıkıldı amanın canım sıkıldı.
3400'den çok türkü derleyen Özay Gönlüm'ün kendi tasarımı olan birbirine yapışık üçlü sazıyla (yaren) çalıp söylediği türküler topluma malolmuştur.
Uşak ve Denizli şivesiyle okuduğu "Askere Cevap" gibi mektuplar dinleyeni
bir yandan güldürürken bir yandan da hüzünlendirir.
Ahmet Yamacı tarafından 1955'te derlenen ve Özay Gönlüm'e ait bir Denizli türküsü daha:
EVLERİNİN ÖNÜ BULGUR KAZANI
Evlerinin önü bulgur kazanı,gelin kazanı
Herkes(alem) sever okuyanı yazanı,gelin yazanı
Kimse sevmez meyhanede gezeni,oğlan gezeni
Armut dalda kız bahçede sallanır,gelin sallanır.(nakarat)
Yere düşer şekerlenir ballanır,gelin ballanır.(nakarat)
Denizli'nin adım adım yolları gelin yolları
Açılıp sarmıyor yarin kollarlı,gelin kolları
Bülbül gibi şakır gider dilleri gelin dilleri
(nakarat)
Evlerine varamadım yalınız,oğlan yalınız
Mendilimi alıkoydu sarı kız ,oğlan sarı kız
Tenhalarda söz atmıştı oğlunuz(kızınız)(oğlan kızınız)
(nakarat)
Yıldırım Bayezit Denizli'yi 1391 yılında Osmanlı topraklarına katmıştır.
1402 yılında Timurlenk Ankara Savaşı'nı kazandıktan sonra Denizli'ye gelmiş ve bir süre burada kalarak İzmir'i fethe gitmiştir.
Bu bölgede Türkmenler'in pek çok yerde izleri kalmıştır.
Olağanüstü bir kültür zenginliği olan bu yörede neredeyse her ilçenin onlarca türküsü vardır.
İşte Denizli'nin ilçesi Acıpayam'dan bir türkü.Yine Özay Gönlüm derlemiş:
CEMİLE'M (GAYDIRI GUBBAH)
Cemile'nin gezdiği dağlar meşeli,imanım./Haydi üç gün oldu,Cemile'mden ayrı düşeli.
Gaydırı gubbak(hoppak) Cemile'm,/ Nasıl nasıl edelim bu işe.
Nikaamızı(nikâhımızı)kıysın,/ Ünden gelin Hoca Memiş'e(nakarat)
Cemile kız ne gezersin hayatta,imanım / Amanin basma fistan parlak potin ayakta.
(nakarat)
Cemile'nin fistanı saman sarısı,imanım/ Amanın gören sancek Cemile'm kız,memur karısı.
(nakarat)
Özay Gönlüm'ün,ressam İbrahim Çallı'nın,Behçet Hastalığı'nı bulan eski sağlık bakanlarından Behçet Uzun'un,Türk Sanat Müziği bestecisi ve sanatçısı Selahattin Pınar'ın,popüler müzik sanatçısı Sezen Aksu'nun memleketi olan Denizli folkloru,giyim ve yemek kültürü,el sanatları ve mimari yapıtlarıyla gerçekten ülkemizin çok güzel yerlerinden yalnızca biridir.
Denizli'nin el dokumalarıyla ünlü ilçesi Buldan'dan bir türkü.
Türküyü 1944 yılında Muzaffer Sarısözen derlemiş:
GÜZEL OLUR ÇİY YUMURTA SOYUNCA
Güzel olur çiy yumurta soyunca,/Ben yarimi görmedim doyunca
Ben o yarin evlerine varınca
Çakır ela gözlerinden yaş eksilmiyor,/Dumanlı dağlardan kış eksilmiyor.
Kağnı kağnı kum dökelim yollara,/Anma dedim neden andın ellere,
Ben de düştüm sen de düştün ellere.
A benim bakmaya kıyamadığım,/Tatlı dillerine doyamadığım.
Denizli'den İç Ege'ye geçiyoruz.
Buradaki durağımız Uşak.
Aşıklar diyarı anlamına gelen Uşak'ı türküleri,tarihçesi ve kültür özellikleriyle tanıyacağız.
Sağlıklar diliyorum.
SEHRİ DOĞRUÖZ
02.06.2008
sehri_dogruoz@mynet.com
TÜRKÜLERİMİZ, TÜRKİYE'MİZ
SEHRİ DOĞRUÖZ
